(BitArkivo.org) VerdaStelo - Numero 11, Novembro (1928)

LA MALKARA MONATA ORGA

Abono.

Simpla larabono 2.50 av. fk

Kolektlval abonof al unu adreao: mlnlmumc B abonol po 2.— av. fk.
mlnlmume 10 abonol po I 80 av. fk.; mlnlmume 28 abonol po 1.20 sv. fk.

La prszol valldaa nur ĉe antaOa pago por tuta laro. Cc allmanlcra pago
(monata, kvaronlara k. a.) unu numero koataa 0,28 sv. fk., 8 ckz de unu numero
po 0.20 av. fk„ 10 ekz. po 0.18 av. fk.. 28 ekz. po 0.12 av. fk.

Pagante per agento, aldonu 20°/o por perado.

Reklamo.

A no ncol: po unucenflmclra kolonero (8,8 cm larfta) eealvaloro de S — sv. fk.

Anoncelol (nur konlrafl antafla pago) : po enpreso kal vorlo(aO mallonslgo)
egalvaloro de 0.10 av. fk., mlnlmume I,— av. fk. •

Itebato: 8 fo|e I0°/o, 6 fole l5°/o. 12 fole 20/ 0 .

Pagante pcr agenlo, aldonu 20°/o por perado.

ACIA DE CIU ESPERANTISTO

Dlversknnda)n valutoln
ni akcepias ie sekvanta kurzo:

O.tO avlaa franko = O.OB arg. pcso, I angla penco, 0.14 aŭatra Slllngo, 0.14 belgo,
0.16 braz. mllr., 8 bulg levol, 0.68 ĉsl. krono, 0.07'/» dana Urono, 8 eat. marko),
0.80 flnna marko.O.OOfr. franko, 0.08 germ.marko, 180 gr. drakmol, 0.12 hlap.peaeto,
0.11 pengo, 0.BS llala llro, 0.04 )ap. leno. 1.10 Isl. dlnarol, 0.10 latva lato,
0.20 lltova lldo, 0.08 nederl guld . 0.08 norv. krono, 0.17pola zloto, 0.40 port. eskudo,
4 rum. leol, 0,07Vi aveda krono, 0.04 turka funlo, 0.02urugv. peso, 0.02 uaona dolaro.

La dlversaln valutoln nl akceptaa nur el la koncemal landol, sed el ĉlu lando nl
akceptaa pagon per av. fk., germ. rmk , ua. dolaro, angla funto. naderl. guldano
aŭ sveda krono.

N-ro II

Novambro

IHI

Gravaj ŝanĝoj.

Kiel ni jam informis, en nia entrepreno okazos
resp. jam okazis «ravaj ŝanĝoj. La hodiaŭa numero
de „Verda Stelo“ estas la lasta numero presita en
Horrem; la decembra numero estos jam presita en
Kbln kaj aperos je la 7-a de decembro aŭ kelkajn
taRojn pli poste. Gi elvenos jam en la nova formato
(kvarono de la nuna) sed kun 40 paĝoj.

Ni atentigas speciale pri la novaj kondiĉoj de
abono. La kondiĉoj komunikitaj sur la titolo ne plu
validos por 1929. Detala nova Tarifo estas aldonita
al la hodiaŭa nurnero de ..Verda Stelo“ (por tiuj abon-
antoj, kiuj £in ne jam ricevis kune kun „Heroldo“).
La abonprezo por 1929 estas senescepte unu svisa
franko por la simpla, kaj 2.50 sv. fk. por la luksa
eldon > (sur pli bona papero kaj kun kovrilo). Abon-
ante per aKentejo aŭ librejo, aldonu 25% por perado!
Kolektivaj abonoj ne plu ekzistos. Esperanto-urupoi
ricevos laŭdezire unu senpagan jarabonon de la simpia
eldono. lli povos ricevi la luksan eldonon, paicante
sv. fk. 1.50.

Nia presejo kaj niaj kontoroj troviĝas nun en Kbln,
Briisseler Strasse 94; sed sufiĉas adresi: Heroldo de
Esperanto, Fako:Verda Stelo, Kbln, Germanlando.

Tra la mondo.

Kuraĝuloj kaj' maltimuloj ckzistas hodiau, ili ek-
zistis ey pasi^uj tempoj, kaj ili ekzistados estonte.
Ja nur „al la kuraĝulo apartenas la mondo!“ diras
la proverbo.

Oni tamen ne intermiksu kuraĝon kaj maltimon
kun facilanimeco. Certe, ankaŭ iom da facilanimeco
kelkfoje ne malutilas; sed ĝenerale estas pli bone, agi
prudente kaj kuraĝe, ol agi kuraĝe kaj facilanime.

Oni eble ne povas diri, ke Lindbergh kaj Chamber-
lin agis facilanime, kaj oni an-kaŭ ne, povas tion diri
pri Kbhl kaj Eckener; sed la entreprcno de la germana
kapitano Romer kaj tiu de la angla aviadisto Mac-
Donald certe estis facilanimaj, kvankam oni ne riTuzos
admiron al ilia kuraĝo; kaj sekve de sia facilanimeco
iii restis sur la oceano kaj ne revidis sian hejmon.

Kompareblaj kun 'a kuraĝul >j de hodiaŭ certe
estas la maltima mondĉirkaŭvelinto James Cook, kies
200-jaran naskiĝtagan datrevenon oni festis la 27-an
de oktobro. Li estis angla kapitano-Sipestro. Lia
ĉefa merito estas lu esplorado de la Pacifika oceano.
Inter alio, li trovis In marpasejon kaj la arkipelagon
nomitajn laŭ li kaj la Sandvvich-insulojn. Dum sia tria
mondvojaĝo, cn la jaro 1779, li estis sur la insulo
Hawai mortigata de indiĝenoj.

La bone sukcesinta vojaĝo de la aerSipo „Graf
Zeppelln" el Germanujo Usonon montras al ni la
mirigan progreson de la moderna tekniko. Gi estis
vera triumfa vojaĝo kaj pruvis la eblecon uzi la aer-
ŝipon por transoceanaj pasaĝeraj vojaĝoj. Tamen kelk-
foje la moderna tekniko fiaskas. J ian fiaskon ni vidis
ĉe la lastatempaj domfalaj katastrofoj en Praha, Vin-
cennes kaj aliloke.

En Esperantujo rekomenciĝis la vigla vlntro-se-
zona vivo. Oni rimarkas tion tre bone pro la pliam-
pleksiĝanta rubriko „Kroniko“ en diversaj Esperanto-
gazetoj, precipe en ..Heroldo de Esperanto 44 , ankaŭ
pro la denove plimultiĝantaj anoncetoj de korespond-
emuloj kaj interŝanĝemuloj en niaj ĉefaj organoj.
..Heroldo de Esperanto 4 * cetere aperas depost no-
vembro nunjara en Kbln, same kiel „Verda Stelo“,
kaj ĉiu numero de tiu ĉi semajna ĵurnalo havas nun
amplekson de 8—10 grandformataj paĝoj -kun multaj
interesaj artikoloj, Iiteraturaĵoj kaj aktualaj ilustraĵoj
el la tuta mondo kaj la Esperanto-movado. Per tiu
ĉi pligrandiĝo kaj pliinteresiĝo „Heroldo“ atingis resp.
ankoraŭ atingos eble la plej altan gradon entute ating-
eblan nuntempe de Esperanto-ĵurnalo.

La nove elektita Prezidanto de la Internacia
Centra Komitato (ICK) de la Esperanto-Movado, s-ro
John Merchant, jus publikigis alvokon al la tutmonda
esperantistaro, en kiu li ĝin petas je subteno en lia
malfacila tasko kaj je harmonia kaj disciplina kun-
laboro. Tiun ĉi alvokon enhavas ankaŭ „Heroldo de
Esperanto" de 26. 10. 1928.

Ni volonte esperas kaj fidas, ke s-ro Merchant bon-
sukcesu en sia transprenita nefacila ofico kaj ke sub
lia prezidanteco Esperanto plu floru kaj disvastiĝu!
Ciu aldonu la sian. Observanto.

La „gloro" de la milito.

La Mondjunulara Ligo disponigis al ni la sekv-
antan artikolon, kiu devcnas de angla frontbatalinto
kaj estis publikigita en la gazeto „No more war“ (Ne-
niam plu milito):

Imagu tiun ĉi bildon: Ce la kurbiĝo de interrilatiga
tranĉeo (militfoso), ie en Francujo, troviĝas la finiĝo
de profunda tranĉea aperturo, kiu preskaŭ vertikale
malsupreniĝas. Sur !a glitiga balustrado ĉe la mal-
dekstra flanko onl vidas la ĉifonojn de malpura Kaki-
unifnrmo, eliĝanta el la ŝlimo. Oni rigardu pli prok-
shnen: ies, tio estas liomaj, dise kuŝantaj ostoj, kaj
putra karuo intermiksita kun malpuraĵo. La malbon-
odoro tute malsanigas vin. Mezen de tiu ĉi putranta
maso oni enbatis lignan tabulon kun la mallonga pres-
ita surskribo: „Ekster uzado!“ Celata estas la tranĉea
aperturo, sed ne la filo de la patrino, por kiu la armeo
de lia majesteco ne liavas plu uzadon.

Neniain pli />1 en tiu ĉi momento mi bedaŭris, ke
la anneaj preskriboj malpermesis porti kun si foto-
grafilon. Mi pensis tiam (kaj eĉ nun pensas), se tiu
ĉi bildo tute tiel, kiel mi mem ĝin vidis, estus montr-
ata al la patrinoj de la mondo, ĝi soia sufiĉus por
finigi ĉian militadon. Gi faris sur min impreson, kiun
neniu tempo iam estingos.

Ankoraŭ rigardon al sekvanta sceno: Londona
fiakristo, eldoneja komizo, ministo el Durham, juna
ĵurnalisto — ĉiuj en lafitempa „Kaki“, staras ĉe la
fronto, eii la plej antutm Imit» de >a antaŭpozicio ĉe
Ypres. Feĉonigra nokto, senindulge fluanta piuvo kaj
de teinpo ai tempo ekfulmantaj lumkugloj, kiuj mal-
kovras lagon da ŝlimo, vicojn da drataĵo kaj disliakitaj
arbotrunkoj, rigide etendiĝantaj en la fantoman ilu-
minadon —; kaj ĉie terura ruinaĵo da kadavroj mord-
itaj de ratoj, da rustiĝintaj pafiloj, marmeladaj skatoloj
kaj ekipaj objektoj — kaj la sama nepriskribebla mal-
bonodoro.

Grenadoj kaj pluvo breĉigis nian digon kaj, armite
de ŝoveliloj, metinte la pafilojn transverse trans la
ŝultron super la Slimumitajn redingotojn, tii plcnigas
sablosakojn por ripari la domaĝon. Unu rnaiferme
teuas la sakon, dum la aliaj enŝovelas la sterkaĵon,
La ŝlimo estas tiel malmola, ke ĝi ne liberiĝas de sur
la ŝoveliloj kaj devas esti per la mano forskrapata en
Ia sakon.

Flustras la fiakristo, malgranda vera Londonano:
„Mi dezirus scii, kiom da sablosakoj jam malplcnigis
mia malnova lerneja kamarado, Duggy Haig! Mi jam
enŝovelis duonan Belgujon. Tcnu, kamarado, ke ni
enŝovelu unkorau la alian duonon!“

Subite unu el la fantomaj figuroj malluŭte rimark-
igas: „Halo, kio estas tio? Mi jen liavis manplenon
da bulaĵo. Argilo ĝi ne povas esti en tiu ĉi tero.“ —
Ekfulmanta rakcto klarigas la enigmon: estas pecoĵ
da putranta karno. Ili estas kunŝtopataj en la sakon
por iiclpi fari digon.

Dum kelkaj jaroj pli frue kelkiu patrino en Angl-
ujo kun fiero naskis filon, por ke li fariĝu utila mem-
bro de 1’ socio. ŝi kaj la patro oferis siajn plej bonajn
tagojn por kreskigi lin brava junulo kaj esperis por
li brilan estontecon.

Por kio ĝi servis nun? Cu la patrinoj kontentiĝas
naski knabojn je tia destino? Cu ni rajtas grumbli
kontraŭ la „volo de Dio"? Cu tiu ĉi milito estis ne-
evitebla? — Dependas de tio, ĉu ni estas liberaj viroj
kaj virinoj aŭ nur sendefendaj dratpupoj de 1’ sorto!

Mia devo ne permesas al mi indulgi vin. Jetu kun
mi rigardon al tri bildoj, kiujn ni renkontis, kiam ni
prepariĝis por atako ĉe Ginchy:

Maso da koaglinta sango, en la mezo detranĉita
mano — jen ĉio kio restis de anglo, kiu antaŭ kelkaj
minutoj ankoraŭ brave ridetis . . . ĝis venis la sibl-
anta grenado.

Grenada truo. En ĝi du senvivaj figuroj — unu
en skota jupo, alia en germana grizvesto. La bajo-
neto de ĉiu de ili troviĝas en la korpo de la alia.

lom pli malproksime — alia grenada truo. En ĝi
ankaŭ du mortintoj, unu en angla grizbruno, alia en
germana grizo. lli kuŝas flanko apud flanko, turn-
inte la vizaĝon al la ĉielo kaj kaptinte unu la pianojn
de la alia: fratoj en mortagonio, ambaŭ — viktimoj
de kruela malamo, kiu ne estas ilia propra. La mal-
amantoj sidas en tiu ĉi momenfo verŝajne en oportuna
klubseĝo en Londono kaj Berlino.-

Sed, kiom ĉi-ĉio koncernas vin kaj min, je ĉi tiu
ioko kaj en tiu ĉi m miento? Ciom!

Cu vere vi kredas ke sufiĉas funcbre memori pri
tiuj karuloj, kiuj fariĝis viktimoj de la milito? Kaj
la ceteran lasi al Dio kaj sinjoro Austcn Cliambcrlain?
— Nu, vi eble respondas, ni ne volas plu militon, se ni
povos malhelpi ĝin; sed la Ligo de Nacioj ja faras
laŭpove por kontraŭlabori ĝin.

Haltu! ^— kaj pripcnsu nur unu momenton, sc cn-
tute vi havas ideon pri devo! Ne sufiĉas esperi ke
iutage ĉia milito maiebliĝos sed intertempe fidi je
Dio kaj tetil seka nian pulvon. Vi kaj mi, kiuj hazarde
estis permesitaj daŭrigi la vivon, ŝuldas al tiuj mort-
intuj kaj al tiuj ĵus naskiĝantaj seriozan taskon. La
taskon, finigi ĉian rniliton, ĉiapreze, kaj nun por
ĉiuj tempoj.

Kiamaniere tio okazu?

Ne sufiĉas fidi je la Ligo de Naeioj. En la kriza
momento ĝi eble malfunkcios.

Ne sufiĉas kredi je k mtraktoj. Ili estos en estont-
eco eble rompataj satne, kiel tio okazis en la pasint-
eco.

Ne sufiCas lasi la estontecon de 1’ honiaro al la
registaroj kaj ŝtatuloj. Ili povos trompi nin.

Vi kaj mi, ni devas ĉiu fidi je la sola persono,
kiun ni povas vere kontroli — vi je vi, kaj rni je ini.
Kaj ni devns kontribui In nian por konservi la junul-
aron, Britujon kaj la civilizacion. Ankaŭ ne sufiĉas ke
la nacloj volas per kontraktoj anatemi la militon. Om
jam aŭdis ion pri „ĉifon > da papero", La rnilito devas
esti anatemata per persona. laboro de Ciu unuopn,
al kiu ajn naclo 11 apartenas.

Ni devas fari pli multon ol nur diri: Ln milito
estas krimo kontraŭ la humaneco, kaj neniam plu mia
lando devas rifuĝi al tia rimedo! Se konvcnos al
la pintoj de la rcgistaroj kai ili seios ke, se la milito
jam estas deklarita, ni jam furos „ninn malmulton" —
venos milito kaj pereos civilizaeio. Ni devus nun
deklari kaj devus seiigi nian deeidon al la registaroj,
ke ncniam ni subtenos aŭ partopreuos tian sensencan
bestan frenczaĵon, kia estas la milito.

Se sufiĉe da volfortaj viroj kaj virinoj diros: Ne-
niam plu milito! kaj se ili ĝin opinios en tiu ĉi senco,
tiam estos antaŭvidebla la fino do la niilitoj, kaj nia
tasko proksimiĝos al la pleiiumiĝo.

Nunicmpaj mirakloj.

(Rcprcso cl ..HcroJdo dc Hspcranto" do 19. 10 . 1028.)

Gu tio ne estas mirakla? Mi sidas oportune en
mia apogseĝo, en la eta rejnlanda vilaĝo, Estas inal-
frua vespero. Ekstere malvarnuis — aiituno jarn —,
sed la forno plenigas mian ĉambron per agrabla tem-
peraturo. Kaj la rnalgranda sorĉa kesteto en la angulo
de mia ĉambro transdonas al tni sonojn produktatajn
je miloj kaj miloj da mejloj for de ĉi tie. Nim tio estas
la strangaritmaj tonoj de ĵaz-muziko; sed antafi keikaj
mlnutoj tio estis la interparolado, kiim du homaj voĉoj
telefone havis inter Novjorko kaj Lakehurst en la mal-
proksima, malproksima Ameriko. Eĉ la rapideganta
suno bezonas duontagon por venki !a vojon inter nia
Malnova kaj la Nova Mondo. Sed la nevideblaj ondoj
kuregas multe pli rapide, en ereto de sekundo ili ĉe-
estas ĉe mia sorĉa kesteto. Vere, moderna miraklo
— la Radio!

Kaj pri kio estis la parolo? Pri alveno de alia
miraklo de I’ moderna scienco kaj tekniko super la
metropolo de la Nova Mondo — vi ĉiuj scias, kion mi
celas: dum la iastaj tagoj la gazetaro de la kvin kon-
tlnentoj estis plena de ĝi — la alla moderna mlraklo
estas „Graf Zeppelln" (L. Z. 127), la nova germana
aerŝipo, kiu per sia ĵus plenumiĝanta vojaĝo unuafoje
provis kaj pruvis la eblecon de paca transatlantika
pasaĝera servo.

Certe, tiu ĉi unua prova veturado ankoraŭ ne
funkciis tute laŭdezire kaj laŭpiane. Por eviti mal-
favorajn ventojn, „Graf Zeppelin" estis devigita fari
grandan devojiĝon; krome la ŝipo suferis gravan di-
fekton. Per tiuj ĉi cirkonstancoj la alveno prokrast-
iĝis almenaŭ je unu tuta tago. Tamen la veturo de
„Graf Zeppelin" estis grandioza kuraĝa kultura faro,
servanta al la paca interproksimiĝo de la nacioj, ne
nur laŭkorpe sed ankaŭ laŭspirite kaj eĉ laŭkore.

N-ro 11

Vorda Stalo

1928

La miraklo estas daŭranta. Schenectady sendas,
Stuttgart ricevas mallongonde de Schenectady, Koln
ricevas longonde de Stuttgart, de Kdln ricevas mia
sorĉa kesteto en la angulo de 1’ ĉambro . . . kaj mi
sidas en mia apogseĝo antaŭ mia skribetablo, aŭskultas
kaj raportas . . . Kaj tie malproksime, en Ameriko,
la majesta aerŝipo estas triumfe finanta sian vetur-
adon, tie la homoj nun entuziasme salutas ĝin kaj ĝian
antaŭeneman gvidanton, D-ron Hckener, *gian bravan
ŝipanaron kaj ankaŭ la kuraĝajn pasaĝerojn, kiuj
fideme sin konfidis al la ankoraŭ ne tre multe elprov-
ita veturilo.

Estas ĉ. 23.45 h. laŭ mezeŭropa tempo. Delonge
ĉesis la ĵaz-muziko. E1 mia kesteto alsonas min ob-
tuzaj voĉoj; kvankam enigmaj ĝenerale, kelkfoje iu
vorto kompreneble trapenetras, kaj tiamaniere oni
tamen scias proksimume kio estas okazanta: „Graf
Zeppelin" alvenis en Lakehurst kaj feliĉe alteriĝas en
la komenciĝanta vespero (kvankam ĉe ni en Eŭropo
estas preskaŭ jam noktomeze, en Usono ĵus komenc-
iĝas la vespero).

Nun la parolisto de 1’ Sudgermana Radio parolas
kelkajn klarigojn vortojn; sekvas la parolisto de 1’
Okcidentgermana, kiu eldiras koran gratulon al la
bravaj sukcesintoj; la orkestro de I’ Okcidentgermana
Radio ludas la germanan himnon ...

Kaj denove Sclienectady.

La pasaĝeroj jam forlasis la ŝipon kaj pasas tra
la dogano — ĉiuj alvenis sanaj kaj sendifektaj post la
111-hora traaera vojaĝado, ankaŭ la kanaria birdeto,
kiun oni kunportis kiel „taIismanon“.

Refoje parolas Stuttgart, kaj poste refoje Kŭln, kaj
— „bonan nokton!"

Cu estis vero, ĉu jam sonĝo?

Homa spirito, homa entreprenemo denove triumfis
super la elementoj. Ni vivas tamen en vivinda epoko.
Malgraŭ milito, malgraŭ ŝovinismo, malgraŭ ekonomiaj
krizoj kaj malgraŭ klasbatalo. La homa spirito
triumfas. Bona oineno por ni, pioniroj de lingvo inter-
nacia. Kion oni diris pri grafo Zeppelin, dum li vivis?

La hommanĝanta birdo.

Novzulanda fabelo.

Rakontita de E. Maokay.

Jon rakonto pri inita insulo, kiu apartenis al la
pereinta lando Havvaiki, kie naskiĝis la Maori’a raso.

Sur tiu insulo, kies nomon oni jam delonge for-
gesis, vivadis la Gento de Amo, kiu loĝadis en du
vilaĝoj, po unu jo ĉiu ekstremaĵo de la insulo.

Maltrankviligante ilian pacon kaj feliĉon, alvenis
terura monstro, kiu havis birdajn flugilojn, plumojn
kaj bekon. fii estis dek futojn alta sur siaj piedoj,
kaj ĝi konstruis sian kuŝejon same facile en tero aŭ
en maro aŭ en aero. Tiu eksterordinara kreitaĵo,
volante ripozi post multe da vagado, komencis loĝi
en kaverno proksima al vilaĝo de la Gento de Amo,
kaj antaŭ nelonge konstatis, ke estas pli facile kapti
homojn surtere ol fiŝojn enmare.

Kiam la virinoj foriris sur la ŝlimebenaĵojn por
kolekti tnoluskojn, la sovaĝa birdo ĉiam povis plenigi
sian kropon. Kiam la viroj aliris la kreskaĵejojn por
kulturi siajn rikoltojn, la monstro facile havigis al si
grandan liianĝon. 'i ial la vilaĝanoj restis dumtage en
sia »pa« (fortikigita vilaĝo de 1’ maorioj) kaj kuraĝis
eliri nur duniuokte; sed malsatiĝinte, la hommanĝanta
birdo ofte uliris la pa’on durn la plena taglumo kaj
rabis virinon aŭ grasetan knabon el interne de la
palisaro. Kelkfoje ĝi eĉ traŝovis sian kapon tra la
pajlotegmento de la granda dormejo, kie kolektiĝis
pro timo la vilaĝanoj, kaj per sia bekego kaptis vik-
timon kaj forflugis. Fine nur du homoj troviĝis an-
koraŭ en la vilaĝo — maljunulino nomita Kiua kaj
ŝia filino Harorangi. kaj ili saviĝis nur, ĉar ili forkuris
el la pa'o kuj rifuĝis en kaverno, kies enirejo estis tro
mallarĝa, por ke la monstra birdo povu enpenetri.
Tie ili vivis malfeliĉege, elirante dumnokte por serĉi
nutrajon, kaj mallunie loĝante dumtage, ĝis ili fariĝis
nokt-estaĵoj kaj ueniain vidis la sunon.

Ke li estas revulo, fantaziulo . . . „la aliena grafo“
oni lin titolis. Kaj hodiaŭ? Estas lia ideo, kiu venkis,
— estas lia genio, kiu triumfis. Hodiaŭ jubilas entu-
ziasme centmiloj kaj milionoj — ĉiuj kiuj korpe ĉe-
estis la kulturhistorian okazaĵon, ĉiuj kiuj spirite ĝin
ĉeestis, Ĉu legante la raportojn en la gazetaro ĉu
sidante apud sia sorĉa kesteto kaj propraorele aŭskult-
ante la parplatajn raportojn rekte el la transatlantika
kontinento. •

Gu ne estis precize antaŭ kvar jaroj, eĉ je la sama
tago: Ia I5-a de oktobro, kiatn en Lakeliurst alteriĝis
alia „zepelino“ — la dua aerŝipo, kiu transversis la

oceanon? Jes, estis la 15-an de oktobro 1924, kiam
„Z. R. 111“ plenumis sian vojaĝon al Usono por restadi
tie kiel milita aerŝipo! Sed la nuna jam ne servas por
militaj celoj, „Graf Zeppelin" (L. Z. 127) servos nur
por la paca transportado de pacaj pasaĝeroj.

Marŝas la ideo de grafo Zeppelin, kaj same jam ek-
marŝas la ideo de nia majstro D-ro Zamenhof. Estu
al ni modelo „!a aliena grafo“! Cu ekzistas ankoraŭ
homoj, kiuj mokas nin, pionirojn de la ideo de lingvo
internacia? Moku ili, tiom pli firme ni mem estas kon-
vinkitaj pri nia venko, pri nia triumfo, kiu ne mankos
veni . . . je sia tempo! T. J.

La flno de kuraĝulo.

La tragedia fino de la mondfama esploristo James Cook, kies 200-an naskiĝo-
tagon oni festis antaŭ nelonge, laŭ la bildo de liatempa pentristo: James Cook
atakata kaj mortigata de indiĝenoj sur la insulo Havvai.

„Guy Fnwke»"—Tago en Anglujo.

Karnavala Festovespero.

Venas la 5-a de novembro, tago delonge ĝoje
atendita de la infanaro de Anglujo.

La angloj kutime ne festas karnavale okaze de iu
nacia datrevena tago, kun escepto de la „Guy
Fawkes“-Tago (elp. gaj foks), kiam oni tutlande for-
ĵetas la ordinaran sindetcnetnon kaj eniras la gajecon
de la karnavala spirito. Kvankam okazas de tempo
al tempo karnavalaj semajnoj en diversaj urboj, ĉi tiu
estas la sola ĝenerala, Jutlanda festotago.

En tiu tago, au pli ĝuste vespero, oni festas la dat-
revenon de I’ eltrovo de la komploto pulve detrui la
parlainentan domon en la jaro 1605. En tiu jaro, je la
5-a de novembro, kelkaj rom-katolikaj komplotantoj
penis detrui la konstruaĵon, kiam la registaro kaj la
reĝo kunvenis en la Cambro de Nobeloj. Sed iu
ensekretigito perfidis la komploton al amiko. unu el
la nobeloj; kaj soldatoj cniris la kelon, kie ili trovis
Guy Fawkes nieze de 35 bareloj da pulvo, kun torĉo
enmane pretu eksplodigi la barelojn. Li estis arestata
kaj poste senkapigata.

Poste, tra la jarcentoj. en la tuta lando oni faris
festotagon ĉe la datreveno de la okazo.

Multajn tagojn antaŭ la 5-a vidcbliĝas en la butikoj
multspeoaj piroteknikaĵoj, kiuj estas aĉetataj por distri

la infanojn en la vespero; kaj la infanoj okupiĝas
kolekti provizojn da fajromaterialo kaj faras. figur-
aĉojn, kiel imagojn de „Guy Fawkes“.

La kutima maniero festi la vesperon estas porti
tra la urbo proeesie la figuraĉon de la „Guy“ faritan
el rnalnovaj vestoj, pajloremburitan kaj ofte piro-
teknike plenigitan. Kun torĉoj kaj granda bruo de
tamburoj, fajfiloj ktp. la procesiantoj, el kiuj multaj
infanoj portas maskojn, finfine atipgas elektitan lokon,
kie jam estas pretigitu festofajro, sur kiuti ili metas
la mokhomon. Tiam oni bruligas ĝin Kij ĉirkaŭstaras,
rigardante la flamoju kaj figuraĉon.^^STis tiu brulas
kaj eksplodas pro la enhavataj pulvuĵoj.

Dutne, cn tnultaj ĝardenoj familiestro amuzas la
infanojn — kaj sin mem — per malgrandaj piroteknik-
aĵoj, fajroradoj, koloraj flamoj, kanono ktp., kaj en
la ĉielon leviĝas flamoj de multaj festofajroj, kaj mult-
specaj stelraketoj disĵetiĝas supren.

Finfine la fajroj forbrulas. La flainlumoj velkas ĝis
cstingiĝo, kaj 'la grupoj da festintoj hejmeniras post
ekseita vespero libera de la kutimaj kondutaj ordinar-
aĵoj kaj ĝuita de ĉiu — kun escepto, estas timate, de la
policanoj kaj fajrobrigadanoj, al kiuj prezentiĝas la
ebleco de estigo de brulo pro nezorgemo de la gajaj
partoprenantoj.

E. D. D.

Post iom da tempo Jado, la estro de la alia pa’o,
venis kun kunuloj en kanoto por amike viziti siajn
parencojn. Alveninte en iLia hejmo, li trovis ĝin for-
lasita kaj malplena. Komence li pensis, ke ili for-
iris al alia insulo: sed, jen! iliaj kanotoj troviĝis sur
la tero. Veturinte laŭlonge de la marbordo, ĝis li
atingis la kavernon, en kiu sin kaŝis Harorangi kaj
ŝia patrino, li rihiarkis atnason da moluskaj ŝeloj apud
la enirejo kaj ekkriis: „Kiu estas en tiu ĉi kaverno?
Elvenu! Mi volas paroli kun vi. Estas mi, Jado, la
estro de la Gento de Atno!“

Tiam, ĉiam vokante, dum li antaŭeniris, la estro
eniris. Baldaŭ li aŭdis ploradon el la kavaĵoj de la
kaverno, kaj li ekkriis: „Kiu estas tie? Jen mi, Jado!
Kiom da homoj ĉeestas?"

La du virinoj venis antaŭen, plorante, kaj en la
mallumo ili kaptis lian manon kaj sin premis al li por
serĉi protekton ĉe li.

Baldaŭ ili klarigis la aferon kaj rakontis, kiel la
monstro forportis kaj manĝis ĉiujn iliajn vilaĝanojn.

„Kie loĝas tiu kreitaĵo?* 4 demandis la cstro.

„Cirkaŭe unu mejlon de ĉi tie,“ respondis la mal-
junulino, „en kaverno aliflanke de la insula ekstrem-
aĵo.“

„Vi estas tro proksime al ĝi,“ diris Jado, „venu al
mia pa’o!“

„Ne, ne," Si rediris. „Kion tio utilus? Kiam la
monstro sciiĝos, ke ni foriris, ĝi esploros la tutan in-
sulon kaj, kiam ĝi trovos vian pa’on, ĝi traktos ĝin
same kiel la nian, kaj tiam la tuta Gento de Amo estus
formanĝata."

„Nu, kion vi proponas?" dematidis la estro.

„Mi tion diros al vi,“ respondis ŝi, „reiru al via pa’o
kaj kolektu Ciujn viajn junulojn! Kurigu ilin sur la
montetojn, trans tri vicojn kaj returne, kaj elektu el
ili por mi la plej bonajn kurantojn. Venigu ilin kaj
vian tutan bravularon, kij mi inontros al vi, kiel mort-
igi la monstron."

jado do iris returne al siaj kunuloj ekster la
kaverno kaj, enirinte sian kanoton, ordonis padeli
hejmen.

La sekvintan tagon okazis la eksterordinara kon-
kurskurado. Venkinto estis Honga kaj la dua estis
Tutu — du bonegaj junaj bravuloj, belaspektaj en sia
^ ircca florado kaj fortaj.

Kiam jado kun siaj hom ij venis antaŭ la kavernon
de la maljunulino, kaj ŝia filino eliris kaj, kunfrotinte
sian nazon kun tiuj de ĉiuj siaj pareneoj, laŭ maoria
saJuikutimo, ŝi klarigis sian planon.

..Kie estas la du plej rapidaj kurantoj?" ŝi de-
mandis.

..Jen ili!“ respondis Jado, kaj Hongu kaj Tutu an-
taŭenpaŝis.

„Cii vi estas kuraĝaj?" demandis Kiua ilin.

„Jes," ili respondis.

,.Cu vi estas fortaj?"

„Tiaj ni estas." i

„Cu vi estas rapidkurantoj?"

,.Ni estas la plej rapidaj el !a tuta gento."

„Kiu estas la pli rapida de vi ambaŭ?"

„Mi,“ respondis Honga.

„Tre bone," diris la maljunulino, „vi du venu kun
mi!"

Tiam ŝi kurigis ilin trans la montetojn al la bordo
de la granda krutaĵo, super la kaverno de la liom-
manĝanta birdo, kaj returne.

Nu, ili ambaŭ jam estis aŭdintaj la rakontadon pri
la terura birdo, kaj Honga timis, kaj liaj kruroj mal-
fortiĝis, kaj tial Tutu venkis en >a knrado kaj estis
laŭte aplaŭdata de sia gent!\ kaj de Kiua kaj de ŝia
beleta filino.

„Nu,“ diris la maljunulino al la cstro, ..konstruu
tre fortan domon ka.i kunutigu ĝin per salikaj kun-
ligiloj, tiel ke ncniu povus ĝin rornpi! En tmu flanko
fatn pordon suf.ĉe iarĝan por ke viro povu ĝin tra-
paŝi. kaj faru kelkajti fcuestretojn, tra kiuj viaj brav-
uloj povos trapuŝi siajn la-ncijn!"

H-ro 11

Infanaj mireginduloj.

Christian Henry Heinecken, naskita en Liiheck en
la /aro 1721, sendube tenas la plej antaŭan lokon inter
infanaj mireginduloj. La rakonto pri ĉi tiu mensa
fenomenulo estas tiel miriga, ke ĝi estas apenaŭ kred-
ebla, kvankam ĝi estas subtenata de la plej fidinda
atestaĵo.

En la aĝo de dek monatoj li flue parolis; je dekdu
monatoj li povis reciti la plej gravajn partojn de la
unuaj kvin libroj de la biblio. Post du pluaj monatoj
li estis mastruminta la tutan historion de la Malnova
kaj Nova Testamentoj; je du jaroj kaj duono li re-
spondis al la ĉefaj demandoj pri geografio, kaj pri
antikva kaj moderna historio; kaj antaŭ sia kvara jaro
li parolis tre facile la fatinan kaj grekan Irngvojn. Li
estis tiel delikata, ke oni demamigis lin nur kelkajn
monatojn antaŭ lia morto. Li mortis en sia kvina jaro.
kaj sur la mortlito li montris la plej grandan kuraĝon
kaj rezignadon.

Mozart estis alia infana miregindulo. Antaŭ sia
kvara jaro li povis ludi malgrandajn muzikaĵojn kun
ĝusteco kaj gusto. En sia kvina jaro li komponis
muzikaĵon tiel malfacilan, ke eĉ lia patro, sperta niu-
zikisto, ne povis ĝin ludi. Li komponis sian unuan
operon en sia dekdua jaro, sed pro la ĵaluzo de aliaj
komponistoj, kvarcble aŭ kvinoble pli aĝaj ol li, ĝi
aperis nur unufoje, ĝis antaŭ kelkaj jaroj, kiarn oni ĝin
aperigis en Wien, kie oni ĝin akceptis entuziasme.

La unua opero de Weber aperis, kiam li estis dek-
kvar-jara; en sia kvina jaro Meyerbeer povis mirinde
ludi pianon, kaj — kiel Mozart, Eichhorn kaj Eybler
— donis koncertojnr estante sesjara. Wesley povis
ludi la orgenon, kiam li estis sesjara, kaj komponis
marŝon en sia oka jaro. Ankaŭ Verdi estis klera in-
fano. Li povis ludi kaj tre lerte komponi kiin r.a.i
jaroj.

Mendelssohn unue ludis publike la pianon, estante
naŭjara, kaj en la sekvinta jaro li komencis tre rapide
komponi. Lia unua datita verko estas kantato kom-
ponita en lia deka jaro, kaj dum la sekvinta jaro li
komponis pli ol sesdek muzikaĵojn, enhavantaj kantojn,
kantatojn, kaj komponaĵojn por la piano, violono kaj
orgeno.

Ne nur la muziko, sed ankaŭ Ia literaturo havas
siajn infanojn-miraklojn.

Kiam Macauley estis sepjara, li komencis kom-
pendion de universata historio, kaj en sia oka jaro li
finis traktaĵon projektitan por konverti la jndiĝenojn
de Malabaro al kristanismo. Noniu el la du tamen
estis presata.

William Henry Ireland prodŭktis siajn bone kon-
atajij Shakespe«re'ajn falsaĵojn. kiuj longe trompadis
la plej eniinontajn klerulojn de la lando, kiam li estis
■rluT trĉfcsĉ pja ra.

Browning estis skribinta jam tutan libron de po-
emoj, kiatn li estis dekdujara; Milton verkis epope-
ajn poemojn antaŭ sia dekumia jaro; Alfred Tennyson
verkis Carmajn lirikaĵojn, estante dekdujara; Hacon
komencis siajn filozofiajn verkojn en sia deka jaro.

Je la aĝo de naŭ jaroj Dante verkis soneton al
Bcatrico, kaj Tasso verkis versojn, estante dekjara.
Schiller estis dekkelkjara, kiam aperis la fama
„Rauber“, kaj Campbell ankoraii ne atingis la dudekan
jaron, kiam li verkis la ..Plezurojn dc I’ Espero“.

Moore estis nur dektrijara, kiam li tradukis „Ana-
kreon“; Mirabeau predikis, estante trijara, kaj verkis
librojn, estante dekjara; dume Byron verkis pasio-
plenajn amversojn en sia deka jaro.

L. E. Thomas.

Kiam la kaptilo estis tiel farita, la du kurantoj estis
forsendataj: Tutu por aljri la krutajan randon supre
de 1’ kuŝejo de la mi nstro, kaj Honga je duona dis-
tanco.

lii foriris nur promerante, konservante sian spir-
adon kaj forton por la fina penego. Sos bravuloj kun
lancoj lokiĝis interne de la kaptilo, kaj la aliaj. kun la
estro, Ĉiuj tute armitaj, kaSis sin meze de la filikoi.

Kiam la du bravuloj atingis la monteton, je df ma
distaiico de la kaverno de I’ monstro, Honga haltis.

„Se mi ĝin kaptos,“ diris Tutu, „ne rigardu returnen,
Honga; sed kuru rekte al la kaptilo, por ke la monstro
ne haltu por manĝi min, sed por kc ĝi penu kapti
ankaŭ vin!“

Tiam Tutu, maltimega kaj forta, antaŭeniris sola,
ĝis li atingis la krutaĵan randon supre de 1’ ka\ erno
de la monstro. Ci tie li ekstaris kaj kriegis:

„Ha! Haŭ! Ho! Haja!“

„Ha!“ diris la granda birdego, vekiĝiute el dorm-
eto. „Tio fariĝos miu vespermanĝo. Mi iru ĝin kaptl!“

Tuj kiam la granda kapo de la monstro eliĝis el la
kaverno, Tutu ĉesis kriegi.

Komcnce la monstro rigardis tien*kaj reen laŭlonge
de la marbordo; sed, nenion vidinte, ĝi suprcnrigardis
kaj tuj komencis suprengrimpi la krutaĵon. Tutu for-
kuris.

Estis kurkonkurso Inter la monstro kaj la viro;
sed la viro luivis bonan kdmencon, kaj la monstro,
tno manĝinte. kuris peze. La birdego jam atingis la
randon de la lasta nltaĵo; ĝi vidis sian vespermanĝon
forkuranta. Jcn ĝi etendis siajn flugilojn kaj ekflugis
por kapti si/m viktimon. Preskaŭ ĝi prenis Tutu’on
per la bekego, kiam Ĉi tiu bonega kuranto kapantaŭe
cnkuris la kaptilon.

Rapidegante, la birdo enigis la kapon en la truon,
tra kiu ĝi vidis sian ĉasaĵon malaperi; sed ĝi tute
haltiĝis, ĉar la enirejo estis tro mallarĝa por enirigi
ĝian korpon. Oi piedbatis kaj baraktis kaj penegis
atingi Tutu’on, sed la aliaj homoj en Ia kaptilo etendis

El Sdenco kai Teknlko.

Uzbekoj.

(Etnografia skizeto.)

Per tiu ĉi mallonga fragmenta verketo mi deziras
almenaŭ iom konatigi la legantaron de Heroldo kun
la vivo de unu el la mezaziaj popoloj, nome de la
uzbeka. Tiu ĉi popolo, havanta interesplenan historion,
nun liberiĝinte de cara kaj kana potenco, konstruas
sian propran regnon de Laboro.

La uzbeka popoio apartenas al la turka- raso kaj
parolas lingvon formiĝintan el elementoj turkaj, iranaj
kaj arabaj.

La ĉefaj okupoj de uzbekoj estas agrikulturo, kelkaj
metioj kaj fabrikado de manufakturaĵoj, tapiŝoj, ledo,
oleo. La urbanoj estas tre komercemaj. Cefaj ob-
jektoj de ilia komercado estas kotono, silko kaj sek-
igitaj fruktoj.

La sistemo de „arik“-oj (kanaloj), konstante liver-
anta akvon al tiu ĉi lando de sablo kaj suno, ebligas
kulturadon de valoraj fruktarboj, rizo kaj kotono.
Ankaŭ bone krfeskas en tiuj ĉi lokoj akvomelonoj kaj
famaj laŭ gusto melonoj, nomataj „bufiaraj“. Estas
kulturigata „kok-ĉaj“ — verda teo, kiun trc ŝatas
la uzbekoj. En ĉiu ..kiŝlak" (vilaĝo), en ĉiu alrnenaŭ
iom loftata loko nepre ekzistas „ĉaj-hone“, t. e. tetrink-
ejo, kiu ordinare lokiĝas cn muro de ĝardeno eliĝanta
per teraso en straton. Apud la teraso oni starigas
unu aŭ du litojn, kovras ilin per felto, kaj Ia interna

parto de „ĉaĵ-Kpne“ estas preparita. La meblaron
kompletigas granda samovaro, grandega argila kruĉo
por akvo, enfosita en la tero, kaj unu-du „sandaI“oj.

„Sandal“ (faarnjo) estas karakteriza por ĉiu uzbeka
loĝejo. Gi prezentas malgrandan kvadratan kavon
en planko, kies internaĵo estas kovrita per brikoj. Tien
oni metas brulantajn karbojn kaj super la kavo sta-
rlgas tabureton, kiun oni kovras per litkovrilo. Dezir-
antoj ekvarmiĝi sidiĝas apud la tabureto kaj ŝovas la
piedojn sub la kovrilon. Vintre la „sandal“ ludas tre
gravan rolon en la familia mastrumado, sed ankoraŭ
pli gravan ĉe la disvastigo de diversaj malsanoĵ. Kuŝ-
ante por dormi, ĉioj famiUanoĵ kuŝigas la kapon sub
la saman kovrilon, kiu kovras la „sandal“-on, kaj en
la „sandal“-on oni metas por la nokto brulantajn
karbojn. Sekve de tio la dormantoj devas spiri karb-
fumon, krom la ordinara haladzo, akirante tiamanfere
okul- kaj pulmmalsanojn.

La tuta interna konstrukcio kaj ornamo de uzbeka
loĝejo estas tre primitiva kaj memorigas pri la famai
„jurt“-oj (tendoj) de baŝkiroj kaj kirgizoj. 1'abloj kaj
seĝoj forestas. Oni manĝas kaj trinkas rekte de sur
la planko, de sur tapiŝoj kaj feltoj. Oni dormas ankaŭ
sur la planko kaj sur la samaj tapiŝoj, uzantc multajn
kuscnojn dismetitajn en la ĉambro.

La plimulto de la domoj tute ne havas fenestrojn
en la apudstrataj muroj, kaj ĉiu domo dividiĝas je
du partoj: vira kaj virinn (lasta nomiĝas ,.iĉkari“).
La virinoj ne rajtas montri sian vizaĝon antafi viroj

'La bela mondo: Malnova ponto el la romana epoko.

Tiu ĉi pitoreska ponto kondukas trans la riveron Narcnta en Mostar, la ĉefurbo
de la jugoslava provinco Heroegovino. •

(krom la edzo) kaj pro tio estas ĉiam kovritaj per
„paranĝa“-reto, plektita el liaroj de ĉevala vosto.

La lokaj indiĝenoj estas tre gasteinaj kaj tre ŝatas
regali siajn gastojn. La preparado de manĝaj >j estas
sufiĉe pura, sed la procedo de nianĝado mem tute ne
konformas al la eleinetitaj postuloj de 1’ liigieno. Antaŭ
ĉio tre stranga estas la ordo de uzbcka menu >. Plej
unuc oni proponas diversajn dolĉaĵojh: fruktojn, mig-
dalojn, bonbonojn, vcrdan teon ktp. Poste-oni al-
portas el la virina loĝejoparto grandan pelvon da
grasa „paIaŭ“-rostaĵo, preparita el pecoj da viando,
rizo kaj tranĉita karoto. Onl donas nek telerojn nek

tranĉilojn nek forkojn, kaj la gastoj, sekvantc la
mastron, devas preni la tnunĝaĵon per la manoj.
Okazas, ke gastema mastro estas tiom afabla, ke per
sia-mano, preninte la plej bongustan kaj grasan vi-
undopecon, li mem ĝin ŝovas en la buŝon de 1' gasto.
Dum la manĝado, mastro kaj gastoj fumas unu saman
komunan „kaljan“-on.

La paralela pureco kuj malpurec > de uzhekoj estas
kurioza. Ekzemple, onl nepre antaŭ Ui manĝo lavas
la man >jii. kaj ĉiuscmajnc oni vizitas ŝvitbanejon, sed
post la manĝado oni viŝas buŝon kaj munojn per la
faldoj de I’ fialato kaj tre malofte ŝunĝas siajn ĉe-

la manojn tra la fenestretoj kaj enpiiŝis siajn lancojii
en la vontron de la monstro. Kaj Tutu, ekpreninte
pezan duflankan armilon konstruitan el malcedema
ligno, fortege frapis ĝian kapon, kaj ankaii la kaŝintoj
inter la filikoj elsaltis kaj onpuŝis grandajn lancojn cn
ĝian korpon. '

Tiel mortis la hommanĝanta birdo.

Kiam ili distranĉis ĝian korpon, ili trovis en ĝia
grandegn kropo la jadajn 1 ’') ornatnajojn, kiujn estis
portintaj la gentanoj, formanĝitaj de la monstro.

„Ciuj-ĉi ornamaĵoj," diris Jado, ..apnrtenas al vi,
Kiua. Ili estas viaj!“

..Havigu al mi tri korbojn!" diris la maljunulino.
Tiam ŝi disigis la ornamaĵojn je tri aroj kaj enmetis
iliti en la tri korbojn. „Tio,“ ŝi diris, levante unu
korbon, „estas por vi, Jado, ĉar estas vi, kiu savis
la restaĵon de mia gento.“

Levunte la duan korbon, ŝi diris: „Jen por vi,
Honga! Vi estas 'vera bravulo kaj rapida kuranto!"

„Kaj tio ĉi,“ ŝi diris, levante ,Ia lastan korbon,
„estas por Harorangi, ĉar ŝi estas la lasta el miaj
propruloj. Mi estas rnaljutia, sed ŝi estas juna. Si
daŭrigos mian familion, kaj al ŝi apartenas tiuj ĉf
ornamaĵoj de Ŝia gento.“

„Sed Tutu?“ demandis la est*">, „Estis li, kiu aliris
la krutaĵan randon kaj vekis 'a limegmdun monstron
en ĝia kuŝejo. Li estas la plej rapida kuratito kaj la
plej kuraĝa viro eu la gento. Kie estas iia premio?“

„Mi ne forgesis lin,“ diris Kiua. „Mi liuvas ion por
li. Alvenu, Harorangi!“

La knabino aliris al la patrino.

„Tutu, vi estas la plej kuraĝu el ĉiuj!“ diris la mal-
junulino. „Mi donas al vi mian filinon. Prenu ŝin,
ŝi estas via edzino!“

*) Jado estas peza malmolega verda ŝtono trovata
cn la suda insulo de Nova Zelando. Gi estis tre ŝatata
de la antikvnj maorioj, kiuj el ĝi faris hatalilojn kaj
ornanmĵojn.

An«kdotoJ.

Rakojititaj de D-ro Sehw.

Voltalre liavis ĉe vespera interparolado najbaron, kiu
siajn vortojn, kiul distiugiĝis nek pcr oriitinaleeo uuk pur
bongusto, ĉiain nkompauis per prenio sur la brakon de
VoJtaire.

..Forprcnu do. ini petas, vian manon de mla brako!" fine
diris Voltaire senpuoience.

„Jes, tre volonte," respondis la alia embarasite, „sed
ni tiel proksime sidas lum apud la alia, ko efektive. ini ne
scias, kien mi devas meti inian inanmi."

„Metu ĝin antaŭ la bufion!“ estis la rcspotido. *

_ *

Hn iu universitala urbo iam estls prezentata la dramo:
„La natura filino" de Goethe. Post la dua akto, studento
sin turnjs ul maljuneta apud li sidauta slnjoro deinandante:
..Pardonu, Cu tiu ĉi teatfajo ne estas de Vulpius?" (Vulplus
cstis la nialboiifuina verkisto dc: ..Rinaldo Rinaldini".)

La maljuneta najbaro respondis: „Ne, la teatrajo estas dc
Goethc." 0

Post la tria akto demandas la studento: „Cu vi certe
scias, ke Ja dramo ne estas de Vulpius?" — „Jes," diris la
najbaro, „la dramo estas de Goethe."

Post la kvara akto diris Ia studcnto: „Mi tamen kredas,
ke la teatrajo estas de Vulplus." — „De Goethe!" estis la
niallonga respondo de Ja najbaro.

Ce la fino do la pj-ezetitado asortas Ja studento: „Vi dlru,
kion ajn vi volas, Ja dramo estas de Vulpius." — Tiam
levas sin 1a bela kaj granda najbaro kaj dlras kun flamauta
okulo: „La tea-iraĵo estas dc Goothe, kaj mi meni estas
Goethe!" — „Mi tre fcojas," respondis la studento, „mia.
noino estas Miller."

Profesoro venas dum pJuvo hcjmen sen pluvonibrelo.
Lia edzino dcmandus: „Kie estas via pluvombreJo?" —
„Tiun ĉi mi lasis siari ie," respondis la proiesoro, „sod kie?
mi ne seias. Mi rimarkis tiou tro malfrue; ĉar kiain Ccsis
plnvi, mi volis kuiifaldi la pluvombrelon, sed mi ne plu havis
ŭm.“ . j,i

N»ro 11

Vorda Stttio

mizojn. La malriĉuToj, or.dinare, portas vestaĵojn, ĝis
ili tute Ĉifoniĝas. Kiel rezulto de tio estas disvastiRitaj
multaj haŭtmalsanoj.

OriKinale aspektas indiĝenaj urboj. Iliaj stratoj
estas tre mallarĝaj, malpuretaj, kaj strangan impreson
donas la konstruajoj senfenestraj kun plataj teKmentoj.
Nek trotuarojn nek pavimon oni vidas. La plimulto |
de l v stratoj estas ŝirmitaj kontraŭ la netolereblaj [
radioj de la bruliRa suno kaj tial sufiĉe mallumaj. Ilin .
plenigas multaj trairantoj diverskolore vestitaj, preter- !
pasas Kravmienaj kameloj, knaras per radoj KrandeKaj
„arba“-oj (ĉaroj). Multaj diversaj vendejoj lokiĝas
sur ambaŭ flankoj de la stratoj. Ci tie oni ankaŭ
vidas metiejojn de kupristoj. junKajistoj, forĝistoj ktp.
Cio estas malkovrita kaj estas preskau sur !a strato
mem. Dumnokte oni fermas siajn butikojn per iiKnaj
kradaj pordoj kaj mem kuŝiĝas tie stir felto inetita
sur la plankon.

Nun po-iome la malnova moraro de !a uzbeka
popclo komencas disfali, kaj ĝian lokor okupas nova
plik»»Uuro, sed tiu• procedo estas tre mairapida, kaj
la plcj malproksimaj partoj de ia 'ando restas preskaŭ
netuŝitaj Mezaziaii).

Telefotosrafado apartenas al la ĉluta^a vlvo en Llsono.

La 6-an de oktobro, la Esperanto-Klubo de Los
Anĝeles serdis fotoKramon al la kunveno de la Esper-
anto-Asocio de Kalifornio kunvenanta en San Fran-
cisco. La Prezidanto simple skribis per niKra deseKna
inko per sia propra mano salutojn sur teleKraman
paperon. Post unu horo akurata fotoKrafa kopio estis
ricevata deJa 800 km pli norde konRresantaj samide-
anoj.

Jam nun oni povas sendi tian fotoKramon tra la
tuta Usono je tre malalta prezo. La kosto estas nur
50% pli alta ol per ordinara teleRramo. Multaj per-
sonoj tre ŝatas scii, ke ne ordinara, maŝine skribata,
tro komerce aspektanta teleKramo estos ricevata,
sed tre private aspektanta, akurata fotoKrafaĵo de la
manskribata letero kaj subskribo.

Mi kredas ke Usono estas la unua lando (aŭ unu
el la unuaj) kiu ebliKas al ordinaraj homoj je malalta
prezo eluzi tian mirindan elpensajon kiel la televidon
kaj telefotoKrafadon.

Joseph R. Scherer, Los AnKeles, Kalif.

Rim. de Red. — Ni volas atentiKi, ke unu el la
atrakcioj de la ĵus fermita Internacia Gazetara Eks-
pozicio („Pressa“) en Koln estis telefotoKrafa oficejo,
kiu estis disponebla por servoj al la publlko; ĝi funk-
ciis inter Koln kaj Berlin. Sed ĝenerale en la tuta
lando la telefotografado ankoraŭ ne estas enkondukita.

Dlversatoi.

Landlnsulo.

Kiel insulo de la maro, tiel la hispana urbeto Llivia
en la pireneoj, ĉ. 100 kilometrojn for de la Mediteraneo,
estas ĉirkaŭata de franca teritorio. La interliKon kun »
Hispanujo formas neŭtrala vojo, ĉ. 1 % km. longa, kiu
kondukas tra la franca teritorio kaj kiu ekzistas nur j
por la Ioĝantoj de Llivia, por ebligi al ili la sendoganan .
interkomunlkon kun la patrolando. La urbeto trov- s
iĝas de la jaro 1659 en tiu Ci situacio. Lastatempe ?
oni parolas pri tio, ke Hispanujo ĝin cedu al Frar,j-?
ujo por aliloka ekvivalento. Sed estas dube, ĉu Ia|
loĝantoj de Llivia konsentas al tia ŝanĝo, ĉar per ti )|
ili devus ankaŭ ŝanĝi sian ĝisnunan vivmanieron. Enj
kompleta izoleco ili vivas ankoraŭ kiel en la mez-*

Enlflma konkurso.

Solvoj de la eniKmoj en n-ro 8/9.

1. Silab-enigmo.

1. FlOro, 2. LaTuno, 3. OrNitologio, 4. RiAlto, 5. UlRiTo,
6. KrEmlo, 7. AlPoj, 8. JcSuo, 9. KvErko, 10. RiO do Janeiro,
11. EkViiibro, 12. SaGo, 13. KaNario, 14. Unlversitato,
15. NuLo, 16. itAlujo, 17. ApRo, 18. KJAmeto. — Floru kaj
kresku- uia kara linKvo Espcranto!

<■ 2. Arltmetika enlgmo.

La viro naskiĝis en la jaro 1895.

Li cstas nun 33-jara.

Lia edzino estas 23-jara.

ŝia patrino estas 46-jara.

3. Aldon-enlgmo.

Barbaro, Unu, Ligi, Gamo, Asocio, Rano, Ami, Elasta,
Sabato, Parto, Ebono, Rodo, Afiŝo, Nulo, Takso, Odo, Afero,
Svarmo, Ozono, Cetera, Ial, Omaro. — Bulgara Esperanto
Asocio. (AJia ebla solvo: Germana Esperanto Asocio.)

%> -

La enigmojn el n-ro 8/9 solvis:

Solvis 3 enigmojn: Arger, Baird, Bayhofer, Bonnevie,
BrSuer, Charon, DeLla Savia, Dittrich, Duringer, Dutsch-
mann, EUerbeak, Fischer, Friess, Gensch, Gurŭnyi, Ham-
mermeister, Homann, Hoschtalok, Htisgen, Indra, Jeremies,
Kayser, Kimmel, Kolodziej, Kĉsters, KrSmer, Kuba, Mbbusz,
Neuchŝtel (Esp.-grupo), Neuzil, Rambousek, Savicki,
Schiebl, SchŭttJ, Sommer, Stein, Strausz, Sirjaev, ViSnjakov,
Weleminsky, Wicke, Wipplinger.

Solvis 2 enigmojn: Baboss, Petrova, Remhart, Tassy,
Vlckovŭ.

Solvis unu enigmojn: Bulvyĉius, JandlovS, Masudo-
Takeo.

Enigmojn el n-ro 7 solvis anJtoraŭ (2 enigmojn): SchOttl.

K. B. en B. Dankon pro Jcarto; sed ne skribu allajn
komuniikojn kune kun enigmojl Respond-kuponojn vendas
UEA po 0.30, 0.50 kaj 1.— sv. fk. (Adreso: Universala Es-
peranto-Asocio, 12 Bd. du ThĉStre, Genĉve, Svisl.)

epoko. llian vivon subtenas iliaj brutoj kaj ifiaj mal
Krandaj montetĝardenoj, kaj en la tuta urbeto ekzistas
nur unu malgranda magazeno, kiu liveras komercaĵojn
al la loĝantoj. Ekzistas nek teatro, nek kinejo, nek
gazeto, nek dancejo, mallonge — neViio, kion la mo-
derna civilizacio donacas eĉ al malgrandaj urboj. llia
lingvo estas kataluna dialekto. Llivia fariĝis en la ji
jaro 1659 viktimo de eraro, kiam inter Hispanujo kaj ,
Francujo estis subsignata la Pirenea kontrakto. Certe, ;
en tiu tempo la kontraktantoj ne bone konis la geo-
grafian karton.

-- Tammairv Haff. '- ^ .

Unu el la plej konataj kaj malbonfamaj politikaj
organizaĵoj de Usono estas „Tammany Hall“ en Nov-
jbrko. La nomo „Tammany Hall“ origine devenas de
konstruaĵo, kiun ĝiaj konstruintoj nomis tiel laŭ la
nomo de maljuna indiana ĉefulo, kaj sekvante tiun
ĉi kutimon la suborganizaĵoj same portas la nomojn de
indianaj ĉefuloj. Tammany Hall staris en la 14-a strato.
Gia fundamenta ŝtono estis metita la 4-an de julio 1867.
Nun la konstruajo estas malkonstruita por fari lokon
al nova. Ce la malkonstruado oni tro.vis la funda-
mentan ŝtonon, kiu enhavis gazetojn, monerojn, le-
terojn kaj dagerotipion de William H. Tweed, kiu ludis
influriĉan rolon en la internpolitika historio de Usono
kiel ĉefa ĉefulo de politiku korupcio. Estas strange,
ke en la fundamenta ŝtono troviĝis ankaŭ Ĉina skrib-
aĵo, kies signifon oni ne scias.

Tragiko.

Tra la gazetaro iras sciigo, kiu pruvas, kiom ka-
prica ofte estas Fortuno. En Wien vivis agento kun
nomo Bohm en mizeraj cirkonstancoj, kaj li decidis,
kiel multaj aliaj mizeruloj jam antaŭ ii, fari perfortan
finon. lam li vidis pli bonajn tagojn kaj, kvankam kiel
unu el la inultaj viktimoj de la malbona konjunkturo
ii forlasis la vivon libervole, li tamen volis morti kun
pura konscienco. Sed ĉar li posedis nenian kapitalon
sed nur multajn ŝuldojn, li destinis testamente, ke lia
sola propraĵo — okona loto de la aŭstra klasa loterio,
transiru en la posgdon de liaj kreditoroj. Dekunu
tagojn post lia morto lia loto estis tirata kun kajno de
70 000 ŝilingoj.

Ne Ĉiuj inventajoj sukcesas:

La fino de la Flettner-rotorŝipo.

Ni vivas en la tempo de 1’ inventoj kaj de la tek-
niko. Tamen ne ĉiuj inventaĵoj sukcesas. Malbonan
sukceson havis la rotorŝipo de la germana inventisto
Flettner, pri kiu antaŭ kelkaj jaroj oni povis legi en
ĉiuj gazetoj de la mondo. Tiu ĉi ŝipo povis atingi multe
pli grandan rapidecon ol la velŝipoj, kvankam ankaŭ
ĝi estis movigata de la vento; sed anstataŭ veloj ĝi
portls du Krandajn rotorojn, aspektantajn kiel grandaj
kamentuboj. La rotoroj ekkaptis la venton kaj gajnis
per tio energion. Nun oni legis, ke la rotorŝipo „Baden-
Baden" (la plifrua „Buckau“) post multaj sensukcesaj
traktadoj estas vendita al Ameriko. Aĉetis ĝin la
„Cape Navigation Corporation“, kiu faris la kondiĉon,
ke . . . unue estas malmuntotaj la rotoroj.

Vivosavo per radiosignalo.

Mirinda kuraco de serpentmordo sur maro.

Per la ŝipo „Berengaria“ el Novjorko alvenis en
Francujo juna usona kuracisto, kies vivon oni povis
savi nur per la radio-telegrafa interligo kun la kon-
tinento. Dum la, transveturo li estis mordita de eks-
treme venena serpento, destinita por scienca labor-
ejo en Vieno. Post malmultaj minutoj ŝveliĝis lia
brako. Malgraŭ la tuja kuracado per la ŝipkuracisto,
la koro malfortiĝis. Jen oni trovis la ideon, per radio-
telegrafo demandi Profesoron Dittmann en Novjorko,

A. K. en W. Dankon pro Aldona enigmo; scd prcskaŭ
ni ĝin ne trovis — prcferc ne skribu ion alian sur sainan
karton, kiu enhavas la solvojn.

Dr. W. en Ch. Dankon pro atentigo ke „laguno" estas
ne ..speco dc insuio" sed „malprofunda]o proksime de
insulo"!

Z. G. en B. Ne, vi ne havis alian eraron. ELA = Esp.
Litcratura Asocio.

M.Sch. en R. Vian solvon ni registris sub „N." (= ne-
konata), ĉar vi ne notis vian nomon sur la folio enhavanta
la solvojn. Legu nian rimarikon pri tio en la aŭg.-sept.
numero!

La rezultato de la nunjara Enigma Konkurso.

La rezultato de la Konkurso montras, ke 15 partopren-
intoj soJvis ĉiujn 24 enigmojn; 10 soivis 23 enigmojn; 6 solvis
22 enigmojn; la ceteraj solvis malpli.

Ni do lotumis la 6 premiojn; ilin ricevos: Brauer, Dittrich,
Dutschmann, Hammermeister, Kdsters kaj Stein. — Ui rajtas
elekti librojn je valoro de RM 5.— el ia propra eldonejo dc
„Heroldo" (Libro-Kat^logo de okt. 1928, pĝ. 1—3). — Krom
tio ni decidis premii ia ccterajn 9 solvintojn de ĉiui enigmoj
per la dua serio de „Uustrita Biblioteko" sub titok>: „La
Maro", post ĝia ^pero. La premiitoj estas: Duringer, EUer-
beck, Fischer, Gensch, Homann, Jeremies, Mbbusz, Esp.-
grupo Neuchatel, Strausz.

La solvŭn-tojn de 20—23 enigmoj ni premios per po unu
volumeto ei la dua serio de ..Hustrita Biblioteko". Ili estas;
(23 enigmoj:) Baird, Charon, Delia Savia, Gurŭnyi, Indra,
Krŭmer, SchiebJ, Schŭttl, Sommer, ŝirjaev; (22 enigmoj:)
HoschtaJek, Kimmel, Reinhart, Weleminsky, Wicke, Wipp-
linger; (21 enigmoj:)Arger, Kolodziej, Rambousek; (20 enig-
moj:) Bonnevie, Kayser.

Nova Enigma Konkurso komenciĝos en la unua numero
de la jaro 1929. Ni esperas, ke en la nova jaro Ja parto-
preno estos same vigia kiel en la nuna.

faman specialiston por serpenta venenigo. Jam posi
sep minutoj oni sciis la necesajn kuracistajn ordonojn,
kaj do la mordito povis forlasi la „Bengaria’n“ pres-
kaŭ tute resanigita.

Leopardo kontraŭ enrompuloj.

(E1 „Mŭnchen-Augsburger Abendzeitung“.)

Du enrompuloj intencis prirabi la palacon de la
raĝo („Rajah“) de Jaipur. Ili sukcesis, ŝteliri en la
palacon kaj amikiĝi kun la gardistoj. Dum festeno ili
regalis la gardistojn per manĝaĵoj kun opio. La vojo
al la trezorejo estis do libera. Kiam la rabistoj peze
ŝarĝitaj forlasis la trezorejon, staris antaŭ la enirejo
leopardo, kiu sin ĵetegis sur unu el la krimuloj dis-
ŝirante lin. La alia ŝtelisto rampis en iun angulon kaj
tenis kontraŭ la sovaĝa besto sian kovreblan lan-
ternon. Tiel kaŭris la rabisto dum la tuta nokto,
bridante la beston per la blindiga lumo. Matene, kiam
la novaj gardistoj venis kaj liberigis la enrompulon el
lia situacio, li similis pli mortinton ol vivanton. La
raĝo, al kiu oni komunikis la okazintaĵon, lasis forkuri
la enrompulon, ĉar tiu estis Iaŭ la opinio de 1’ saĝa,
hinda princo sufiĉe punita pro sia krimo.

Trad. Maria Schottl.

.. ‘'Tlilliidrdb * ’■' ‘

Si: Cu vi iam spertis fervojan akcidenton?

Li: Jes, unufoje. Trapasante tunelon, mi kisis la patron
anstataŭ la filinon.

(J. C.)

Inter amikinoj.

— Kial jam ne volas edzinigi vin Jimmy? Cu vi rte
parolis al li pri via riĉa onklino?

— Jes, mi parolis pri ŝi.

— Kaj ĉu tio ne efikis?

— Jes, ĝi certe efikis, Ĉar li edzinigis mian onklinon.

(L. Rereips.)

’ — La longeguJo jen jam denove venas al mi. Tiu ĉi

homo fariĝas al mi ĝena. Kiel mi plej bone iiberiĝu de li?
Amikino: Senmaskigu vin!

(A. B-k.)

Dum la Tajĵo dc la Libro

ĉiu esperan-tisto aĉetas la librojn de

Julio Baghv:

Preter la Vivo, 128 pĝ. poemaro
Pilgrimo, 128 pĝ. poemaro . .

broŝ. 1.70
bind. 2.50
broŝ. 1.20
bind. 2.—

Dancu marionetoj, 176 pĝ. novelaro . broŝ. 2.20
simple bind. 2.60
lukse bind. 3.70
Aldonu 10% por sendkostoj!

Havebla ĉe la librovendejo de
Hungara Esperantista Socleto Laborista
Budapest 8, J6zsef k6rut 9-1-3
aŭ ĉe la

Libreja fako de Heroldo en Koln.

Por iuiu svf$a iranko

(0.80 rmk.) vi ricevas la valoran kaj bel-
aspektan originalan poemon de Teo Jung:

La Alfa Kanfo dc la Amo.

La unua eldono eiĉerpiĝis dum apenaŭ unu
jaro. La dua eldono konservis la saman
Iuksan eksterajon kiel la unua eldono kaj
estas presita eĉ sur pli bona papero.

Llbreja fako de Heroldo en Horrem b. Kttln.

III | Nmhi (■■atallaib aan la

Filatela Termlnaro

de Herbert M. Scott, Lingva-Komitatano.

En lingvoj esperania, angla, franca kaj
germana kun difinoj en Esperanto.

Prezo rmk. 0.80 (sv. fk. 1.— ) aŭ egalvaloro.
Por afranko aldonu rmk. 0.20, el Germanujo kai
Aŭstrio rmk. 0.10.

Libreja fako de Heroldo, Horrem b. Kttln

(Germanujo)

Anoncatol.

Fianĉiĝo. Fianĉiĝis f-ino Margarete Schulz, Braunschweig;
kaj s-ro Otto Mŭller, Gardelegen.

Korespondemuloj! 70 gesamideanoj volas kordspondi mult-
teme, serioze, tuj respondante. Ankaŭ gelernantoj per-
fektiĝe. Pollando, Sosnowiec, KoscieJna, MUL„ Direktoro*
St. Sieradzki.

S-ro Fritz Lowitzer, Bingen a. Rh., Germanujo, deziras
korespondi kun nur seriozaj korespondemuloj de la tuta:
mondo per PI (bfl.) kaj L. Certe kaj Ciam respondos.